Verkoeling5 min lezen

Zwemmen: veilig afkoelen, algen en oren droog houden

Water is de snelste afkoeling die er is. Maar niet elk water is veilig.

Waarom water zo aantrekkelijk is op warme dagen

Op een warme dag is water bijna onweerstaanbaar. Voor jou misschien omdat het er fris uitziet. Voor je hond omdat het ruikt, beweegt, spettert en uitnodigt om erin te duiken alsof het leven één groot vakantiepark is.

En eerlijk: water kan heel nuttig zijn.

Een hond die rustig door ondiep water loopt, pootje-baad of nat wordt gemaakt, kan warmte makkelijker kwijt. Zeker bij warm weer kan water helpen om de belasting van wandelen of buiten zijn te verlagen. Ook bij oververhitting speelt water een belangrijke rol: gecontroleerd koelen met water is één van de belangrijkste eerste stappen.

Maar zwemmen is niet automatisch veilig.

Het water zelf kan een risico zijn. De temperatuur kan te veel verschillen. De hond kan moe worden. Stroming kan verraderlijk zijn. En na het zwemmen kunnen oren en huid aandacht vragen.

Water is dus geen probleem.

Onvoorbereid watergebruik wel.

Blauwalg: klein organisme, groot risico

Blauwalg is eigenlijk geen alg, maar een cyanobacterie. Deze bacteriën kunnen vooral bij warm weer en voedselrijk, stilstaand of langzaam stromend water sterk toenemen. Soms zie je dan een groene, blauwgroene, roodbruine of olieachtige laag op het water. Soms ruikt het water muf of naar rottend materiaal.

Het gevaar zit in de gifstoffen die sommige cyanobacteriën kunnen produceren. Die cyanotoxines kunnen onder andere de lever of het zenuwstelsel aantasten.

Voor honden is dat extra riskant, omdat zij op twee manieren worden blootgesteld:

ze drinken water tijdens het zwemmen;
ze likken later besmet water of resten uit hun vacht.

Dat tweede wordt makkelijk vergeten. Je hond hoeft dus niet uitgebreid uit een plas te drinken om toch iets binnen te krijgen.

Belangrijk: je kunt niet betrouwbaar aan de buitenkant zien of een bloei giftig is. Ziet water er verdacht uit? Dan is het antwoord simpel: niet zwemmen, niet drinken, niet pootje-baden.

Waarom blauwalg zo serieus is

Blauwalgvergiftiging kan snel verlopen. Klachten kunnen binnen enkele minuten tot enkele uren ontstaan. LICG noemt bij honden onder andere braken, trillen, schuimbekken, stuiptrekken, ademhalingsproblemen, epileptische verschijnselen en verlammingen.

Cornell University College of Veterinary Medicine noemt daarnaast symptomen zoals diarree, zwakte, bleke slijmvliezen, instorten, kwijlen, spiertrillingen, ademhalingsproblemen, verlamming, toevallen en plotseling overlijden.

Er bestaat geen specifiek tegengif tegen cyanotoxines. Behandeling bestaat uit snelle veterinaire ondersteuning, bijvoorbeeld infuus, zuurstof, medicatie tegen toevallen en ondersteuning van organen. Hoe sneller je erbij bent, hoe beter de kans dat er nog iets te doen is.

Daarom is blauwalg geen “even aankijken”-situatie.

Bij verdenking: direct dierenarts bellen.

Zo verklein je het risico op blauwalg

Check vóór vertrek de zwemwaterkwaliteit via zwemwater.nl. Dat is de gezamenlijke website van Rijkswaterstaat, provincies en waterschappen en geeft actuele informatie over officiële zwemlocaties in Nederland.

Let wel op: zwemwaterkwaliteit kan veranderen. Officiële zwemplekken worden tijdens het badseizoen regelmatig gecontroleerd, maar niet elk uur en niet elke dag. Volgens zwemwater.nl worden alle locaties minimaal één keer per maand onderzocht; locaties met aanvaardbare of slechte zwemwaterkwaliteit één keer per twee weken. Na warme dagen, weinig wind of plotselinge bloei kan de situatie dus sneller veranderen dan de meting.

Gebruik zwemwater.nl dus als basis, maar blijf zelf kijken.

Laat je hond niet zwemmen als je ziet:

groene, blauwgroene of roodbruine drijflagen;
schuim, vlokken of olieachtige laag op het water;
water dat muf, rottend of vreemd ruikt;
dode vissen of vogels;
stilstaand, warm water met veel algengroei;
een waarschuwing, negatief zwemadvies of zwemverbod.

Kies liever officieel gecontroleerde zwemlocaties, helder water, stromend water of plekken waar honden expliciet mogen zwemmen. Stromend water geeft minder kans op langdurige stilstaande bloei dan een warme, ondiepe plas, maar het is geen garantie. Ook rivieren en beken kunnen eigen risico’s hebben, zoals stroming, vervuiling of gladde oevers.

Na het zwemmen: afspoelen

Is je hond in natuurlijk water geweest? Spoel hem bij thuiskomst of ter plekke af met schoon kraanwater als dat kan. Zeker als je twijfelt over de waterkwaliteit.

Dat heeft twee voordelen:

je verwijdert vuil, bacteriën, zout, zand of mogelijke resten uit de vacht;
je verkleint de kans dat je hond later van alles uit zijn vacht likt.

Heeft je hond mogelijk in water met blauwalg gezwommen? Wacht dan niet tot je thuis bent. Spoel hem direct af met schoon water en bel de dierenarts. Laat hem zijn vacht niet drooglikken.

Zwemmen bij oververhitting: nuttig, maar niet altijd verstandig

Water is belangrijk bij het koelen van een hond. Maar er is verschil tussen:

een fitte hond die rustig pootje-baadt;
een warme hond die even wil afkoelen;
een oververhitte hond die wankelt, sloom is of niet goed reageert.

Die laatste laat je niet zelfstandig zwemmen. Een hond met ernstige oververhitting kan zwak, verward of ongecoördineerd zijn. Dan is zwemmen gevaarlijk door kans op verslikken, paniek of verdrinking.

Bij duidelijke signalen van oververhitting koel je gecontroleerd:

haal je hond uit de zon;
maak hem nat met water dat koeler is dan zijn lichaam;
combineer dat met luchtbeweging;
bel de dierenarts;
vervoer pas nadat je bent begonnen met koelen, tenzij de dierenarts anders adviseert.

Voor jonge, gezonde honden kan onderdompeling in koud water effectief zijn bij hittegerelateerde klachten. Bij oudere honden of honden met onderliggende gezondheidsproblemen wordt vaak verdampingskoeling geadviseerd: water over de hond en luchtbeweging erbij.

Kort gezegd: water is goed, maar veiligheid eerst.

Te koud water: wanneer let je op?

Gewoon Nederlands zwemwater is op warme dagen meestal geen probleem. Een hond die fit is en rustig het water in loopt, kan prima afkoelen.

Maar laat een uitgeputte, zwaar hijgende of wankele hond niet plots in diep of ijskoud water springen. Niet omdat koud water per definitie slecht is, maar omdat controle belangrijk is. Een hond die niet helder is, kan zich verslikken, in paniek raken of niet goed meer zwemmen.

Bij bergbeekjes, diepe plassen, stromend water of heel koud water is rustig opbouwen verstandig. Laat je hond eerst pootje-baden, houd hem dichtbij en voorkom dat hij oververhit, overenthousiast of vermoeid ineens het diepe in gaat.

Koelen mag snel.

Maar niet roekeloos.

Extra aandacht bij kortsnuitige honden

Kortsnuitige honden, zoals mopshonden, Franse bulldogs, Engelse bulldogs, shih tzu’s en boxers, hebben minder efficiënte luchtwegen. Daardoor kunnen ze bij warmte sneller in de problemen komen.

Ook zwemmen is voor sommige kortsnuitige honden lastig. Door hun bouw, lichaamsverhouding en ademhaling kunnen ze minder stabiel zwemmen of sneller benauwd worden. Sommige kunnen prima pootje-baden, maar zijn geen sterke zwemmers.

Voor deze honden geldt:

gebruik liever ondiep water;
laat ze niet lang zwemmen;
gebruik eventueel een goed passend zwemvest;
houd ze dichtbij;
let op hijgen, paniek of vermoeidheid;
laat ze nooit onbegeleid het water in.

Voor kortsnuitige honden is water dus fijn, maar geen vrijbrief.

Oren droog houden

Water in en rond de oren kan bij sommige honden problemen geven. Vooral honden die vaak zwemmen, hangoorrassen, honden met veel haar rond de gehoorgang en honden met allergieën of eerdere oorontstekingen zijn gevoeliger voor otitis externa: ontsteking van de uitwendige gehoorgang.

Een natte, warme gehoorgang kan de huidbarrière verstoren en een gunstige omgeving vormen voor bacteriën en gisten. MSD Veterinary Manual adviseert de gehoorgangen droog en goed geventileerd te houden en noemt preventieve middelen voor honden die vaak zwemmen.

Na het zwemmen kun je dit doen:

dep de oorschelp droog met een schoon doekje;
droog alleen wat je kunt zien;
duw geen wattenstaafje diep in de gehoorgang;
controleer op roodheid, vieze geur, veel schudden of krabben;
vraag je dierenarts om advies bij honden die vaak oorproblemen hebben.

Gebruik niet zomaar alcohol, peroxide of een willekeurige oorreiniger. Sommige producten irriteren of zijn niet geschikt als het oor al ontstoken is. Vraag bij regelmatige zwemmers liever om een door je dierenarts geadviseerde oorreiniger of droogmiddel.

Wanneer bel je de dierenarts?

Bel direct de dierenarts als je hond na zwemmen of contact met verdacht water:

braakt;
diarree krijgt;
trilt;
overmatig kwijlt;
benauwd wordt;
wankelt;
sloom of verward wordt;
stuipen of toevallen krijgt;
instort;
blauwe of bleke slijmvliezen heeft.

Zeker na mogelijk contact met blauwalg wacht je niet af. Ook niet als je hond “alleen maar een beetje raar doet”.

Bel ook je dierenarts bij oorproblemen zoals:

veel kopschudden;
krabben aan het oor;
rode of pijnlijke oren;
vieze geur;
veel oorsmeer of uitvloeiing;
piepen bij aanraken van het oor.

Vroeg behandelen voorkomt vaak dat een klein oorprobleem een terugkerend gedoe wordt.

Veilig zwemmen: korte checklist

Voor je hond het water in gaat:

check zwemwater.nl;
kijk zelf naar kleur, geur, schuim en drijflagen;
vermijd stilstaand, warm en troebel water;
kies liever helder, gecontroleerd of rustig stromend water;
laat je hond niet drinken uit onbekend water;
neem schoon drinkwater mee;
houd zwemsessies kort;
gebruik een zwemvest bij twijfel;
spoel je hond na afloop af;
droog gevoelige oren;
let op klachten in de uren na het zwemmen.

De simpele regel

Water kan je hond helpen koel blijven.

Maar alleen als het water veilig is, je hond fit genoeg is en jij blijft opletten.

Blauwalg? Niet zwemmen.
Verdacht water? Niet gokken.
Oververhitte hond? Gecontroleerd koelen, niet los laten zwemmen.
Veel zwemmen? Oren checken en droog houden.

Een frisse duik is heerlijk.

Maar een veilige frisse duik is beter.